“İnsan əsasən nə erkəkdir, nə də dişi. Cinsiyyətin fərqli
olmasının səbəbi cinsə xas forma fərqini yaratmaq olmayıb yalnız nəsil
artırmağa yarayır...”
(Marie Le Jars de Gournay, “Qadınlarla Kişilərin bərabərliyi
haqqında”)
Yuxarıdakı sətirlər
İntibah dövrünün filosoflarından Maria Le Jars de Gournaya aiddir. Bu adı eşitməmiş
ola bilərsiniz. Çünki Gournay kişi hegemonluğu dövründə arxa planda qalan qadın
fikir adamlarından sadəcə biridir. Bu gün biz qadın və kişi bərabərliyi haqqında
danışırıq, qadının müxtəlif sahələrdə ön planda olmasını müdafiə edirik. Amma
tarixə nəzər saldıqda fərqli məsələlərlə rastlaşırıq. Bu yazıda fəlsəfə
dünyasının xanım filosoflarının həyatına qısaca nəzər salacağıq.
Elm dünyasına nəzər saldıqda Mariya Küri kimi elm adamı
olmuş qadınlarla rastlaşırıq. Bəs görəsən fəlsəfə dünyasında vəziyyət necədir?
Aristotel, Platon, Dekart... Filosof deyəndə ilk olaraq
ağlımıza gələn adların ortaq bir özəlliyi var; hamısının kişi olması. Bunun səbəbi
düşünə bilməyin kişilərə bəxş edilən bir xüsusiyyət olması deyil, qadınların
düşüncələrini kişilər kimi sistematik bir şəkildə təqdim etmək üçün lazımi
vaxtın və imkanın olmamasıdır. İkinci bir səbəb isə qadınların yaratdığı əsərlərə
kişilərin az diqqət ayırmasıdır. “Qadın filosoflar tarixi” adlı əsərdə 44 qadın
filosofun həyatından bəhs olunur. Bu yazıda həmin kitabdakı diqqətçəkən adların
üzərində dayanacağıq. Qadın filosofları xatırlarkən onları da dövrlərə görə təsnif
etmək doğru olardı.
